Homoadoptie: “De bizarre logica van een adoptieambtenaar”

“Van kandidaat-adoptieouders verwacht men terecht absolute medewerking en flexibiliteit, leidinggevende ambtenaren in een monopoliepositie daarentegen kunnen het zich permitteren belangrijke beslissingen nauwelijks te motiveren.” Dat schrijft meester Steven Vermeylen, advocaat van kandidaat-adoptieouders Hans Verplancke en Hans Croon, in een opiniestuk in De Standaard. Hij is zelf een adoptieouder.

In oktober, december en dinsdag bleek dat adoptie door homokoppels in de praktijk zeer zeldzaam tot onbestaand zijn. Let wel, het betreft gezinnen waarbij geen van de ouders biologische vader of moeder van een kind is.

De bizarre logica van een adoptieambtenaar
De muren waarop homoparen botsen

In het Vlaams Parlement wordt vandaag gesproken over de adoptieproblemen voor homoparen. Steven Vermeylen schiet op de Vlaamse adoptieambtenaar. ‘Van kandidaat-adoptieouders verwacht men terecht absolute medewerking en flexibiliteit, leidinggevende ambtenaren in een monopoliepositie daarentegen kunnen het zich permitteren belangrijke beslissingen nauwelijks te motiveren.’

Enkele jaren geleden stemde een meerderheid in het federale Parlement de openstelling van het huwelijk voor personen van hetzelfde geslacht. Later kregen deze paren ook wettelijk de mogelijkheid om samen een kind te adopteren. Anno 2008 blijft dit in de praktijk dode letter. De Vlaamse Centrale Autoriteit (VCA - Kind en Gezin) heeft homoparen deze mogelijkheid de facto ontnomen. De Vlaamse adoptieambtenaar heeft de poort gesloten die door een ruime parlementaire meerderheid was geopend. Geen fraai schouwspel.

Elke kandidaat-adoptieouder volgt eerst de voorbereidingscursus en wordt nadien gescreend. De jeugdrechter beslist daarna over de adoptiegeschiktheid. Zowel cursus als maatschappelijk onderzoek zijn noodzakelijk in het belang van het te adopteren kind. Eens geschikt verklaard door de jeugdrechter begint voor paren van hetzelfde geslacht de zoektocht. En dan manifesteren zich de grote obstakels. Op twee fronten is er actieve tegenwerking die ertoe leidt dat adoptie van een buitenlands kind door twee gehuwde of samenwonende mannen of vrouwen onmogelijk is.

Er is vooreerst het spoor van het erkende adoptiebureau. Geen enkel van de vijf in Vlaanderen erkende bureaus kan of wil bemiddelen omdat de landen van herkomst adoptie door homoparen niet genegen zijn of omdat de bureaus zelf hun nek niet willen uitsteken. Dit is een eerste muur waar deze kandidaten op botsen.

Het homopaar zoekt dus noodgedwongen zijn heil in zelfstandige adoptie. Dit betekent het aanbrengen van een eigen buitenlands contact of kanaal, dat moet onderzocht worden door de VCA in de schoot van Kind en Gezin. De mogelijkheid om zelfstandig te adopteren staat uitdrukkelijk in de nieuwe adoptiewetgeving (van kracht sedert 1 september 2005) ingeschreven. Hoewel de wetgever adoptie via een erkend bureau en zelfstandige adoptie evenwaardig behandelt, ziet de VCA - en eigenlijk het hele besloten adoptiewereldje - zelfstandige adoptie niet echt zitten.

Enkele paren hebben begin februari 2007 alle documentatie over een adoptiekanaal in de Verenigde Staten aan de VCA overgemaakt. Waar de VCA volgens de wet vier maanden de tijd had voor dit kanaalonderzoek, liet de adoptieambtenaar pas medio augustus 2007 weten dat het kanaal VS werd afgekeurd.

Nadat de zeer summiere en voor veel discussie vatbare argumenten feitelijk en juridisch werden weerlegd, maar vooral nadat begin oktober 2007 via deze krant aan de zaak ruchtbaarheid werd gegeven, gaf de adoptieambtenaar schoorvoetend de fouten in het ‘onderzoek’ toe. Ook bleek dat de VCA in al die maanden zelfs nooit contact met de VS had genomen. Onvoorstelbaar. Maar wordt daar iets aan gedaan? De paren kregen wel de toezegging dat hun verzoek zou heroverwogen worden. Op 14 december 2007 volgde echter het orgelpunt in deze schertsvertoning: een nieuwe negatieve beslissing van de VCA.

Dit is de tweede muur waarop deze mensen botsen. Geen adoptie vanuit de VS, geen buitenlandse adoptie voor paren van hetzelfde geslacht. Liefst 10 maanden hebben de adoptieambtenaar en haar administratie over dit kanaalonderzoek gedaan, ruim boven de wettelijke toegestane vier maanden. Wie grijpt in? Van kandidaat-adoptieouders verwacht men terecht absolute medewerking, flexibiliteit en vooral mentale weerbaarheid, leidinggevende ambtenaren in een monopoliepositie daarentegen kunnen het zich permitteren om belangrijke beslissingen - die het verdere leven van de kandidaten bepalen - nauwelijks te motiveren en maanden na het verstrijken van de termijn te nemen.

Het voornaamste argument van de VCA is dan nog louter ethisch, bij een nauwkeurigere lezing zelfs cynisch. In de beslissing is immers te lezen dat adoptie vanuit de VS perfect legaal is (wel dan?), maar de Vlaamse adoptieambtenaar stelt zich vragen bij het vermoeden dat Amerikaanse kandidaat-adoptieouders liever een kindje met een donkere huidskleur uit bijvoorbeeld Zuid-Amerika adopteren dan een zwart kindje uit de VS zelf. Maar is dat wel zo? En zo ja, wat kunnen Vlaamse kandidaat-adoptieouders daaraan doen? De VCA vindt dit tegenstrijdig en verschuilt zich achter het subsidiariteitsprincipe (interlandelijke adoptie kan pas overwogen worden als alle mogelijkheden in het eigen land zijn uitgeput) en ‘het belang van het kind’, dat eens te meer misbruikt wordt. Je zal in de VS dus maar een afgestaan kind of een weeskind met een donkere huidskleur zijn. Welnu, dan mag je van de adoptieambtenaar niet (door Vlamingen) geadopteerd worden. Met de suggestie om minstens enkele proefdossiers te starten onder toezicht van de VCA vingen de kandidaat-adoptieouders bot. VCA staat dus niet open voor in- of tegenspraak of voor opbouwende suggesties.

VCA levert dan wel kritiek op het Amerikaanse jeugdzorgsysteem, maar wat dan gezegd van andere landen waar erkende adoptiebureaus al jaren mee samenwerken. Zijn er dan bijvoorbeeld geen ethische vragen te stellen bij de geïnstitutionaliseerde één-kind-politiek in China ?

In tussenkomsten onmiddellijk na haar benoeming begin 2007 liet de adoptieambtenaar geen gelegenheid voorbijgaan om te wijzen op die ‘lastige’ kandidaat-adoptieouders die veel te veeleisend zijn en die allemaal een blank meisje willen. Welnu, parens met een oprechte kinder- en adoptiewens, die met veel enthousiasme dit adoptieverhaal begonnen zijn, die geschikt zijn bevonden door de jeugdrechtbank en die een kansloos kindje met een donkere huidskleur uit de VS met open armen ontvangen, staan nu in de kou.

De VCA schermt altijd met het belang van het kind en met het adagium dat kandidaat-adoptieouders geen recht hebben op een kind. Volledig juist, maar deze mensen, die door de jeugdrechter geschikt zijn verklaard, hebben wel recht op een faire behandeling en een correcte toepassing van regelgeving en procedures. Die hebben ze niet gekregen.

Heeft de adoptieambtenaar sedert haar aantreden al initiatieven genomen om adoptie door ouders van hetzelfde geslacht te realiseren? Feit is dat de VS nu dicht is voor Vlaamse adoptieouders, terwijl de Nederlandse overheid adoptie uit de VS wel toelaat. Terwijl enkele jaren geleden - voor het aantreden van de adoptieambtenaar - adoptie uit de VS hier nog wel werd toegelaten, voor alleenstaande kandidaat-adoptanten. Bizar.

Er is dus meer dan één reden om deze praktijken aan de kaak te stellen, in de hoop dat er toch iets verandert en dat de voogdijminister de VCA en de Vlaamse adoptieambtenaar minstens hierover ter verantwoording roept. En dat deze beslissing wordt teruggedraaid. Dit is dus een warme oproep aan de Vlaamse volksvertegenwoordigers om hun tanden te laten zien en iets aan deze onhoudbare situatie te doen.

Steven Vermeylen is (adoptie)ouder en advocaat.

“De bizarre logica van een adoptieambtenaar”, Steven Vermeylen, De Standaard, di. 15.01.2008.