Diversiteit: Antwerpen is “te wit, te doorsnee, te middenklasse”

Lex Molenaar, verantwoordelijke van de stadsredactie bij Gazet van Antwerpen, wikt en weegt het Stadsplan Diversiteit 2008-2012. Antwerps schepen voor Diversiteit Monica De Coninck (sp.a) wenste het plan niet vrij te geven tot aan de gemeenteraadscommissie, maar de krant kon de nota al inkijken.

“Te wit, te doorsnee, te middenklasse”, Lex Molenaar, Gazet van Antwerpen, 05.06.2008.

De stad Antwerpen heeft een diversiteitsplan opgesteld. Sceptici zullen bij het horen van deze term meteen in de gordijnen hangen, omdat ze die ongenuanceerd interpreteren als een kader om mensen van allochtone origine positief te discrimineren. Maar dat is niet zo. Uitgangspunt was de onweerlegbare vaststelling dat het stedelijk apparaat de snelle veranderingen in de Antwerpse samenleving niet heeft kunnen volgen. Op een aantal fronten hebben vrouwen, andersvaliden, holebi’s, mensen van allochtone origine en andere groepen in de samenleving een achterstand in te halen. Dat manifesteert zich duidelijk in de stedelijke diensten, het OCMW, de politie en andere dochters van de stad zoals het Havenbedrijf. En dat terwijl de stad het goede voorbeeld zou moeten geven. Er is dus een inhaalbeweging nodig, en die wil de stad activeren via het diversiteitsplan. “We zijn te wit, te doorsnee, te middenklasse”, zegt het stadsbestuur in het plan over zijn eigen stedelijk apparaat. Dat vind ik een ongelukkige formulering, die wellicht anders overkomt dan ze is bedoeld.

Het diversiteitsplan vertelt tegelijk enorm veel en vrij weinig. Als intentieverklaring is het bijzonder helder: het stadsbestuur wil de sociale samenhang bevorderen door enerzijds iedereen gelijke kansen te bieden, maar anderzijds ook te komen tot een burgerschap met rechten én plichten voor iedereen. Op die manier hoopt de stad de enorme verscheidenheid op haar grondgebied te kunnen kanaliseren tot een troef, onder het motto “diversiteit leidt tot meer creativiteit”. Dat klinkt uiteraard een stuk simpeler dan het in de praktijk is.

Aan de grote lijnen van het diversiteitsplan hangen vele praktische maatregelen vast. Bovendien is het een ‘inclusief’ verhaal: alle schepenen en ambtenaren van hoog tot laag worden verondersteld hun eigen bijdrage te leveren om de intenties uit het plan waar te maken. Een speciale eenheid zal de vorderingen opvolgen en er regelmatig over rapporteren. Met andere woorden: er moet en zal iets veranderen. Dat is een verstandige strategie, want anders verzandt zo’n plan toch in zijn eigen wolligheid.

Enkele punten uit het plan hebben ons verrast. Zo wil de stad bij het kiezen van externe leveranciers, partners en organisatoren voorrang geven aan bedrijven die zelf ook inspanningen leveren voor meer diversiteit. We vragen ons af of dat juridisch kan. En zal Open Vld wel akkoord gaan met zo’n clausule, die niet bepaald spoort met de liberale principes?

In een andere opmerkelijke passage meldt het stadsbestuur dat het stadsgesprekken wil organiseren om gezamenlijk te komen tot een inhoudelijke invulling van het begrip ‘burgerschap’. Welke normen en waarden, rechten en plichten spreken we samen af? De stad wil dat via een dialoog met haar inwoners uitzoeken. Daarmee reageert het stadsbestuur niet voor de eerste keer op de kritiek dat burgemeester Janssens meer despoot zou zijn dan democraat. Die kritiek zit hem duidelijk hoog.

Stadsgesprekken organiseren voor een betere wereld, is dat geen idee dat geurt naar geitenwollen sokken? Ik denk het niet, want in Nederlandse steden heeft het wel degelijk geleid tot resultaten. Antwerpen volgt duidelijk de visie van de invloedrijke Nederlandse hoogleraar Paul Scheffer, die stelt dat alleen een breed maatschappelijk debat zonder taboes de stedelijke samenleving kan herstellen. Een van de grote problemen van die steden is de anonimiteit van hun inwoners en het gebrek aan gemeenschappelijk weefsel en sociale controle. Als je daar iets aan wil veranderen, dan moet je als stad eerst je burgers samen aan tafel zien te krijgen om elkaar beter te leren kennen.