“Wie liever niet discrimineert, moet zijn impliciete vooroordeel voortdurend bewust onderdrukken”

Een interessante stelling. “Wie liever niet discrimineert, moet zijn impliciete vooroordeel voortdurend bewust onderdrukken.” Maar niet iedereen is akkoord

Witte zwanen zwarte zwanen, Ellen de Bruin, NRC Het Handelsblad, De Standaard, 18.06.2009

Bestaat er zoiets als onbewust discrimineren? Sociaal psychologen hebben het er moeilijk mee.

Er is gedoe binnen de sociale psychologie, over uw en onze onbewuste vooroordelen. De overgrote meerderheid van de blanke en circa de helft van de zwarte mensen zou zulke onbewuste vooroordelen hebben, en zwart ‘onbewust’ met slecht associëren. Wie liever niet discrimineert, moet, volgens de theorie, zijn impliciete vooroordeel voortdurend bewust onderdrukken, anders merken de mensen het. Maar hoe de mensen het merken, is nog maar de vraag.

Gaat iemand die niet wil discrimineren dan toch discrimineren? Wat zijn die ‘onbewuste vooroordelen’ eigenlijk, hoe worden ze gemeten?

Ah, leuk dat u het vraagt. Concentreert u zich even goed op deze taak. Kijk, over de E van het toetsenbord is een stickertje met de tekst ‘links’ geplakt, over de I een stickertje met de tekst ‘rechts’. Op het computerscherm verschijnt nu een serie voornamen, één voor één. Bij elke ‘blanke’ voornaam is het de bedoeling de ‘links’-knop in te drukken, bij elke ‘zwarte’ voornaam de ‘rechts’-knop. David. Rowanda. Daan. Bas. Shakira. Annet. Lakisha. Esther. Tamika. Marijke. Naomi. Reginaldo. Een naam verdwijnt pas als de goede knop is ingedrukt. Het moet snel, maar ook accuraat.

Oké, nu volgt een serie zelfstandige naamwoorden. Ziekte. Vrijheid. Dood. Wonder. Paradijs. Vergif. Bij een positief woord moet de linkerknop worden ingedrukt, bij een negatief woord de rechter. Dit was de oefenfase. Nu voor het echt: een combinatie van de eerste twee rondes. Namen en naamwoorden verschijnen door elkaar heen. Blanke naam of positief woord is links, zwarte naam of negatief woord is rechts.

Dan eerst even oefenen met alleen de namen, andersom: zwarte naam links, blanke naam rechts. En tot slot volgt weer een ‘echte’ ronde, met alles door elkaar heen, maar nu moet bij elke zwarte naam en elk positief woord links worden gedrukt en bij elke blanke naam of elk negatief woord rechts.

Positief-Negatief

De meeste mensen vinden blank-positief en zwart-negatief minder lastig dan zwart-positief en blank-negatief: ze maken bij die tweede combinatie meer fouten en ze doen er langer over (de volgorde wordt uiteraard gevarieerd). Mensen kunnen oprecht geloven dat zwart of blank hun niets uitmaakt, maar deze populaire test, de Implicit Association Test (IAT), brengt toch hun onbewuste associaties aan het licht. Aldus veel psychologen.

Met de IAT hebben psychologen onbewuste vooroordelen aangetoond tegenover onder meer zwarten, Joden, ouderen, homo’s, moslims, buitenshuis werkende vrouwen en het ‘zelf’ (een onbewust negatief zelfbeeld dus, als iemand ‘eigenlijk heel onzeker’ is). De test wordt zeer veel gebruikt. In het juninummer van Psychological Science staat bijvoorbeeld weer een onderzoek waaruit blijkt dat vrouwen de meeste ‘onbewuste vooroordelen’ tegen AfroAmericans hebben op het vruchtbaarste moment in hun menstruatiecyclus.

Maar wat zegt zoiets nu? In zijn populair-wetenschappelijke bestseller Blink schreef journalist Malcolm Gladwell dat de IAT ‘sterk voorspelt hoe we ons gedragen in bepaalde spontane situaties’. En dat is ook voortdurend de suggestie, schrijven zes Amerikaanse psychologen in het meinummer van Journal of Applied Psychology: dat de IAT discriminerend gedrag voorspelt op momenten dat mensen zichzelf even niet inhouden. Twee van de zes, Gregory Mitchell en Philip Tetlock, hadden al eens gewaarschuwd voor de gevaren van ‘gedachtenlezen’, toen iemand had gesuggereerd dat de IAT in rechtszaken gebruikt moest worden. Nu besloten die psychologen te onderzoeken waar het bewijs is dat IAT-scores überhaupt met discriminatie samenhangen.

Ze zochten in de honderden onderzoeken die de IAT hadden gebruikt, naar studies waarin een verband was gevonden tussen de IAT en discriminatie in gedrag. Ze vonden acht studies. Meestal (vier van de acht) ging het om ‘subtiele discriminatie in interacties’, zoals een minder toeschietelijke lichaamshouding, of om een minder positieve beoordeling van hypothetische sollicitanten (twee studies). Eén studie liet zien dat impliciet bevooroordeelde artsen liever blanke dan zwarte trombolysepatiënten behandelden.

Gecrashte harddisk

De psychologen vroegen de data van de acht studies op voor heranalyse. Eén team leverde de data (over een hypothetische sollicitatieprocedure) meteen, maar was wel een deel kwijt wegens een gecrashte harddisk. Een ander team leverde de data, maar was duidelijk een beetje beledigd en weigerde verdere communicatie tot aan het reviewproces van het artikel van de zes onderzoekers in Journal of Applied Psychology. De datasets van drie teams waren verloren gegaan, twee teams leverden hun data pas aan de zes toen het reviewproces voor hun artikel al bezig was, en met één team zijn ze nog in onderhandeling. Dus analyseerden de zes psychologen anderhalve dataset opnieuw. Met de halve leek nog het minst mis: ‘onbewust bevooroordeelden’ waren een beetje positiever over een blanke in vergelijking met een zwarte sollicitant als hun baas graag een blank iemand wilde -een klein effect met nauwelijks voorspellende waarde, zo bleek uit de heranalyse.

Van de andere dataset maakten de zes gehakt. Uit dat onderzoek zou zijn gebleken dat mensen, naarmate ze ‘onbewust bevooroordeelder’ waren, zich na het afleggen van de IAT-test koeler gedroegen tegen een zwarte proefleider. Valt iets bij voor te stellen – een blank persoon die voelt dat hij het slecht deed op de IAT, schaamt zich daarna vast tegenover ‘zwarten’. Maar na verwijdering van één extreem scorende proefpersoon was het effect niet significant meer. Bovendien bleek uit de heranalyses dat, gemiddeld, iedereen juist aardiger was tegen de zwarte proefleider dan tegen de blanke.

De betreffende onderzoekers waren het niet met die conclusies eens, dus volgde er nog drie artikelen lang getouwtrek over precieze interpretaties en analyses, en over wetenschappelijke openheid versus vertrouwen. Maar het punt van de zes initiatiefnemers blijft wel staan: uit onderzoek blijkt momenteel geen helder verband tussen de IAT en discriminatie in gedrag. Soms discrimineren ‘onbewust bevooroordeelden’ juist minder.

Eén reactie

  1. Minderheden uit een dagelijkse leefwereld weren is ❓

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: